Op een van de smalste punten van het Amerikaanse continent verbindt het Panama Kanaal de Atlantische en de Stille Oceaan.
Aanvankelijk probeerden Fransen, onder leiding van Ferdinand de Lesseps –de maker van het Suez Kanaal- een kanaal te graven aan het eind van de negentiende eeuw. Deze poging mislukte door ziekte –malaria en gele koorts- en geldgebrek. Meer dan twintigduizend mensen kwamen erbij om.
Toen in 1903 Panama een onafhankelijke natie werd, met steun van de Verenigde Staten, kregen de Amerikanen de concessie. Op 15 augustus 1914 voer het eerste schip door het Panama Kanaal.
Het kanaal en een strook van zo’n tien kilometer land aan weerszijden werd Amerikaans grondgebied. De Amerikanen ontwikkelden er diverse legerbases en vliegvelden en huisden er zo’n twintigduizend militairen.
Onder grote internationale druk kwam uiteindelijk in 1979 een verdrag tot stand tussen de Amerikaanse president Jimmy Carter en de Panamese president Omar Torrijos over de overdracht van het kanaal en de Kanaalzone aan Panama. Dat gebeurde uiteindelijk op 31 december 1999.

Het Panama Kanaal is ongeveer tachtig kilometer lang en telt drie sets sluizen, een aan de Atlantische kant en twee aan de kant van de Stille Oceaan. Via deze sluizen moeten schepen een hoogteverschil van 26 meter boven zeeniveau overwinnen om naar de andere oceaan te kunnen komen. Het water stijgt en zakt in de sluizen met behulp van een ingenieus systeem dat gebruik maakt van zwaartekracht. Er komt geen pomp aan te pas.
Hoewel het kanaal twee oceanen met zout zeewater verbindt, is het water in het kanaal zelf zoet water. Dit is mede van belang om het water van de beide oceanen en daarmee het dieren- en plantenleven gescheiden te houden. Een grotendeels aangelegd meer, Gatun, vervult de rol van bassin. Regenwater en water uit het omliggende regenwoud wordt erin verzameld om vervolgens naar de sluizen te vloeien. Per keer verbruikt een sluis bijna tweehonderd miljoen liter water.
De schepen varen op eigen kracht de sluizen in, maar speciale elektrische locomotieven aan beide zijden van de sluis zorgen ervoor dat het schip op de juiste positie in de sluis komt en blijft.

Jaarlijks varen zo’n twaalfduizend schepen door het Panama Kanaal. Een schip doet ongeveer acht uur over de doortocht. Met de wachttijd voor de ingang van het kanaal brengt ieder schip zo’n 24 uur door in Panamese wateren. Het Panama Kanaal is de enige plek ter wereld waar de kapitein z’n gezag over de boot overdraagt. Een loods voert het schip door het kanaal en heeft het tijdens de doorvaart voor het zeggen.
Om door het Panama Kanaal te mogen varen moet tol worden betaald. De hoeveelheid tol wordt bepaald aan de hand van de capaciteit van een schip. Het tolbedrag ligt gemiddeld rond de 45.000 Amerikaanse dollars per doorvaart, maar kan oplopen tot boven de tweehonderdduizend dollars. Die tol moet contant worden afgerekend, voordat aan de doortocht kan worden begonnen. De laagste tol ooit werd betaald door de Amerikaan Richard Halliburton die in 1928 zwemmend door het kanaal ging. Hij betaalde 36 cent en deed er tien dagen over.

Om door het kanaal te kunnen zijn schepen gebonden aan maximale afmetingen. De grootste toegestane maat heet in de internationale scheepsbouw Panamax en heeft een lengte van bijna 295 meter en een breedte van ruim 32 meter. Het schip mag zo’n twaalf meter diep liggen.
De grote containervervoerders willen echter met steeds grotere schepen werken. Dan gaat het om de Post-Panamax schepen. Om ook die in de toekomst door het Panama Kanaal te kunnen laten varen werkt de Panamese overheid aan een ingrijpend uitbreidingsplan voor het kanaal. Een van de dilemma’s daarbij is dat meer zoet water nodig is en een groter stroomgebied in beslag moet worden genomen. Dat betekent dat een flink gebied aan de westkant van het kanaal onder water zal komen te staan en de daar wonende mensen zullen moeten verhuizen. De plannen zijn inmiddels in de ontwikkelingsfase. Om het megaproject dat vele miljarden dollars gaat kosten, te kunnen uitvoeren zullen investeerders moeten worden gevonden.

De brug “Puente de las Americas’ over het Panama Kanaal bij Panama Stad  is lange tijd de enige vaste verbinding geweest tussen het westelijke en oostelijke deel van Panama en dus tussen Noord- en Zuid-Amerika. In 2004 werd een tweede brug geopend, “Puente Centenario’, om het steeds drukker wordende verkeer naar Panama Stad vloeiender te laten verlopen.